Η Επέλαση του Κρατικού Σχεδιασμού στην Τουριστική Αγορά
Μετά από μια δεκαετία αναμονής, το νέο χωροταξικό στον τουρισμό αναμένεται να ανακοινωθεί αμέσως μετά την εβδομάδα του Πάσχα, φέρνοντας μαζί του μια σειρά από σαρωτικές αλλαγές που θα αναδιαμορφώσουν τον χάρτη της ελληνικής φιλοξενίας. Οι πληροφορίες κάνουν λόγο για αυστηρούς περιορισμούς και «κόφτες» που στοχεύουν απευθείας στην καρδιά της επιχειρηματικής δραστηριότητας σε προορισμούς-ναυαρχίδες όπως η Μύκονος, η Σαντορίνη, η Κρήτη και η Ρόδος. Ωστόσο, πίσω από την προβεβλημένη ανάγκη για «βιώσιμη ανάπτυξη», κρύβεται μια βαθιά παρέμβαση στους μηχανισμούς της ελεύθερης αγοράς, η οποία ενδέχεται να έχει αντίθετα αποτελέσματα από τα προσδοκώμενα.
Η κεντρική φιλοσοφία του νέου πλαισίου εστιάζει στον περιορισμό της προσφοράς τουριστικών κλινών, με τις μειώσεις να αγγίζουν το 20% έως 30% σε σχέση με προηγούμενους σχεδιασμούς. Όταν το κράτος αποφασίζει αυθαίρετα να θέσει όρια στην παραγωγική ικανότητα ενός κλάδου, ουσιαστικά υπονομεύει το δικαίωμα της ατομικής ιδιοκτησίας και την ελευθερία των επενδυτών να διαθέσουν το κεφάλαιό τους εκεί που η ζήτηση παραμένει υψηλή. Το νέο χωροταξικό στον τουρισμό δεν αποτελεί απλώς μια πολεοδομική ρύθμιση, αλλά μια προσπάθεια κεντρικού σχεδιασμού της οικονομίας που αγνοεί τα σήματα των τιμών και τις προτιμήσεις των καταναλωτών.
Γιατί το νέο χωροταξικό στον τουρισμό απειλεί τα δικαιώματα ιδιοκτησίας
Ένα από τα πιο αμφιλεγόμενα σημεία του σχεδίου είναι ο περιορισμός στη δημιουργία νέων καταλυμάτων βραχυχρόνιας μίσθωσης. Η επιβολή «κόφτη» σε πλατφόρμες τύπου Airbnb αποτελεί μια ευθεία επίθεση στην ιδιωτική περιουσία. Κάθε ιδιοκτήτης θα έπρεπε να έχει το αναπαλλοτρίωτο δικαίωμα να αξιοποιεί το ακίνητό του με τον τρόπο που κρίνει πιο επικερδή, εφόσον δεν παραβιάζει τα δικαιώματα τρίτων. Η κρατική παρέμβαση που υπαγορεύει πώς και για πόσο θα ενοικιάζεται μια κατοικία, στρεβλώνει τον ανταγωνισμό και προστατεύει τις παραδοσιακές ξενοδοχειακές μονάδες από τη δημιουργική καταστροφή που φέρνει η τεχνολογική εξέλιξη.
Επιπλέον, η μείωση των διαθέσιμων κλινών σε κορεσμένους προορισμούς μέσω του νέου χωροταξικού στον τουρισμό θα οδηγήσει αναπόφευκτα σε τεχνητή έλλειψη. Στην οικονομική επιστήμη, όταν η προσφορά περιορίζεται ενώ η ζήτηση παραμένει σταθερή ή αυξάνεται, οι τιμές εκτοξεύονται. Αυτό μπορεί να φαίνεται κερδοφόρο για τους ήδη υπάρχοντες παίκτες της αγοράς, όμως αποκλείει τους νέους επιχειρηματίες και καθιστά το τουριστικό προϊόν απρόσιτο για μεγάλο μέρος του κοινού. Αντί η αγορά να αυτορυθμιστεί μέσω των τιμών – όπου οι υψηλές τιμές σε κορεσμένες περιοχές θα ωθούσαν φυσιολογικά τους τουρίστες και τους επενδυτές σε λιγότερο αξιοποιημένες περιοχές – το κράτος επιλέγει τη βία της νομοθετικής απαγόρευσης.
Η Στρεβλή Λογική του Κορεσμού
Η έννοια του «κορεσμένου προορισμού» είναι συχνά υποκειμενική και χρησιμοποιείται ως πρόσχημα για την επιβολή νέων ρυθμίσεων. Στην πραγματικότητα, ο λεγόμενος κορεσμός σε νησιά όπως η Κέρκυρα ή η Ζάκυνθος είναι συχνά αποτέλεσμα της αποτυχίας του κράτους να παρέχει τις απαραίτητες υποδομές (δρόμους, δίκτυα ύδρευσης, διαχείριση απορριμμάτων) και όχι της υπερπροσφοράς καταλυμάτων. Το νέο χωροταξικό στον τουρισμό επιχειρεί να θεραπεύσει τα συμπτώματα της κρατικής ανεπάρκειας τιμωρώντας την ιδιωτική πρωτοβουλία.
Αντί για περιορισμούς, η λύση θα έπρεπε να αναζητηθεί στην πλήρη κατοχύρωση των δικαιωμάτων ιδιοκτησίας και στην απελευθέρωση των υπηρεσιών. Όταν οι πόροι διαχειρίζονται από ιδιώτες υπό καθεστώς πραγματικής ευθύνης, η «υπερεκμετάλλευση» αποφεύγεται, διότι ο ιδιοκτήτης έχει κάθε συμφέρον να διατηρήσει την αξία του παγίου του μακροπρόθεσμα. Αντίθετα, ο κεντρικός σχεδιασμός δημιουργεί αντικίνητρα και ευνοεί τις γραφειοκρατικές αγκυλώσεις.
Συμπεράσματα και Οικονομικές Επιπτώσεις
Η εφαρμογή του νέου χωροταξικού στον τουρισμό κινδυνεύει να εγκλωβίσει την ελληνική οικονομία σε ένα μοντέλο χαμηλής κινητικότητας. Οι περιορισμοί στις Κυκλάδες και την Κρήτη θα αποτρέψουν την εισροή νέων κεφαλαίων και θα παγώσουν την ανάπτυξη σε μια περίοδο που η ελληνική οικονομία έχει ανάγκη από μέγιστη ευελιξία. Η ιστορία έχει δείξει ότι κάθε φορά που η πολιτική εξουσία προσπαθεί να υποκαταστήσει την αόρατη χείρα της αγοράς με την ορατή χείρα του γραφειοκράτη, το αποτέλεσμα είναι η αναποτελεσματικότητα και η διαφθορά.
Είναι σαφές ότι η ανάγκη για προστασία του τοπίου και του περιβάλλοντος είναι πραγματική, αλλά αυτή δεν επιτυγχάνεται με την κατάργηση της οικονομικής ελευθερίας. Η πραγματική βιωσιμότητα προκύπτει μέσα από τον σεβασμό στην ατομική ιδιοκτησία και την ορθή τιμολόγηση των πόρων, και όχι μέσα από οριζόντιους «κόφτες» και απαγορεύσεις. Για να κατανοήσουμε τις βαθύτερες αιτίες αυτών των παρεμβάσεων, αξίζει να μελετήσουμε πώς τα Οικονομικά και Ελεύθερα Αγαθά επηρεάζονται από τις κρατικές αποφάσεις, συχνά εις βάρος του συνόλου της κοινωνίας.
Το νέο χωροταξικό στον τουρισμό θα αποτελέσει το επόμενο μεγάλο στοίχημα για την κυβέρνηση, αλλά και το επόμενο μεγάλο εμπόδιο για την ελεύθερη οικονομία, αν δεν επικρατήσει η λογική της αγοράς έναντι του παρεμβατισμού.
